سر و صورت و دست مىكنيم و مانند نفسهايى كه بى فكر مىكشيم و جز آنها ؟ و آيا در غير مورد افعال اختياريه ، اينهمه كارهاى بيشمار كه در جهان هستى و در گاهوارهء طبيعت انجام مىگيرد در حالى كه كمترين شعورى در آنها سراغ گرفته نشده باز هم غايت دارند ؟ و آيا خداى جهانيان در آفرينش جهان غايت داشته و دارد ؟ پاسخ اين پرسشهاى سه گانه مثبت است و اينك توضيح مىدهيم : ( 1 ) . در مورد كارهاى بيهوده و گزاف ، با تأمل كمى مىتوان به غايت و آرمان پى برد زيرا لزوم ندارد كه هر غايت ، غايت اجتماعى و با فكر تفصيلى كه عقلاى اجتماع به كار مىبندند بوده باشد . بچه و كودك از راه زيادتى انرژى ، حركت زياد خواسته و از شكل حركت يك التذاذ خيالى دارد و اين خود غايتى است ، و همچنين ما در موارد عاديّات خودمان به واسطهء رسوخ صورت فعل در « متخيّله » از صورت حركت و كار مخصوص لذت مىبريم و اين خود غايتى است ، و همچنين در امثال نفس زدن و چشمك زدن آسايش طبيعى مىيابيم و اين خود يك غايتى است ؛ و البته كار اختيارى تنها شعور و اراده لازم دارد نه فكر تفصيلى چنان كه ما با اختيار سخن مىگوييم در حالى كه نسبت به چيدن حرف پهلوى حرف در كلمات و جمل اعمال فكر نمىكنيم . پس همهء افعال اختياريه غايت دارند . ( 2 ) . هر غايتى 1 كه ما از فعلى از افعال اختياريهء خود مىخواهيم چيزى است كه